یادداشت / محمد سعادتی ، خبرنگار حادثه ایلام ؛ ماجرای کشف این محموله، تنها یک پرونده قاچاق با شیوه‌ای عجیب نیست؛ بلکه بار دیگر توجه‌ها را به تجارت غیرقانونی حیات‌وحش و ارزش گونه‌هایی جلب می‌کند که بخشی از سرمایه طبیعی ایران به شمار می‌روند.
افعی دم‌عنکبوتی از گونه‌های منحصربه‌فرد خزندگان ایران است؛ ماری که ویژگی ظاهری خاص انتهای دم آن، دلیل نامگذاری‌اش شده و به یکی از گونه‌های شاخص و شناخته‌شده خزندگان کشور تبدیل شده است. این گونه، همچون دیگر اجزای حیات‌وحش، بخشی از زنجیره طبیعی زیست‌بوم خود را تشکیل می‌دهد و حضور آن در طبیعت صرفاً به ارزش ظاهری یا جذابیت آن برای علاقه‌مندان محدود نمی‌شود.
همین ویژگی‌هاست که قاچاق این مار را به مسئله‌ای فراتر از جابه‌جایی غیرمجاز چند حیوان تبدیل می‌کند. وقتی یک گونه بومی از زیستگاه طبیعی خود خارج و وارد چرخه تجارت غیرقانونی می‌شود، بخشی از سرمایه زیستی کشور در معرض تهدید قرار می‌گیرد.
در این پرونده، قاچاقچیان برای پنهان کردن محموله خود از روشی استفاده کرده بودند که در نگاه نخست شاید دور از انتظار باشد: ۱۰ حلقه مار زنده در بسته‌های تخمه آفتابگردان جاسازی شده بود تا بدون جلب توجه از فرودگاه عبور داده شود.
اما این بار نقشه قاچاقچیان با دقت و هوشیاری مأموران به نتیجه نرسید. مأموران یگان حفاظت محیط زیست شهرستان ری پس از اطلاع از موضوع و با هماهنگی پلیس امنیت فرودگاه امام خمینی(ره) در محل حاضر شدند و بررسی محموله را در دستور کار قرار دادند.
کشف چنین محموله‌ای در یک فرودگاه بین‌المللی نشان می‌دهد قاچاقچیان برای دور زدن نظارت‌ها به روش‌های پیچیده‌تر و غیرمتعارف روی آورده‌اند؛ موضوعی که ضرورت افزایش آموزش تخصصی نیروهای مستقر در مبادی خروجی و استفاده از تجهیزات مناسب برای شناسایی گونه‌های جانوری را بیش از گذشته نشان می‌دهد.
از سوی دیگر، انتقال این مارها در شرایط پنهان و نامناسب، نگرانی دیگری را نیز ایجاد می‌کند. در تجارت غیرقانونی حیات‌وحش، حیوان اغلب به یک «کالا» تقلیل پیدا می‌کند و سلامت و سرنوشت آن در برابر سود مالی قاچاقچی اهمیت خود را از دست می‌دهد.
پس از کشف، مارهای ضبط‌شده با انجام اقدامات قانونی و حفاظتی لازم به مرکز بازپروری حیات‌وحش پارک پردیسان منتقل شدند تا تحت مراقبت و بررسی‌های تخصصی قرار گیرند.
با وجود این، کشف محموله نباید پایان پرونده تلقی شود. پرسش اساسی این است که این ۱۰ افعی قرار بود به کجا منتقل شوند، مقصد آنها چه بوده و چه افرادی در پشت این جابه‌جایی غیرقانونی قرار داشته‌اند؟
تجارت غیرقانونی حیات‌وحش زمانی رونق می‌گیرد که در کنار قاچاقچی، خریدار و بازار نیز وجود داشته باشد. بنابراین برخورد مؤثر با این پدیده نیازمند شناسایی و برخورد با حلقه‌های مختلف زنجیره قاچاق، از جمع‌آوری گونه از طبیعت تا انتقال و فروش آن است.
در این میان، عملکرد مأموران فرودگاه و محیط زیست در کشف این محموله قابل توجه است. قاچاقچیان روی پنهان ماندن محموله حساب کرده بودند، اما دقت مأموران اجازه نداد این ۱۰ افعی از سد کنترل‌ها عبور کنند.
این پرونده یک پیام روشن دارد: حفاظت از حیات‌وحش تنها در زیستگاه‌های طبیعی انجام نمی‌شود؛ فرودگاه‌ها، پایانه‌ها و مبادی خروجی کشور نیز خط مقدم حفاظت از این سرمایه ملی هستند.
افعی دم‌عنکبوتی بخشی از میراث طبیعی ایران است و حفاظت از آن به معنای حفاظت از یک گونه منفرد نیست؛ بلکه صیانت از تنوع زیستی کشوری است که بسیاری از گونه‌های جانوری آن در هیچ نقطه دیگری از جهان با همین ویژگی‌ها یافت نمی‌شوند.
این بار، هوشیاری مأموران فرودگاه نقشه‌ای را که با بسته‌های تخمه طراحی شده بود، خنثی کرد؛ اما برای مقابله پایدار با قاچاق حیات‌وحش، لازم است این هوشیاری با نظارت مستمر، برخورد بازدارنده و خشکاندن بازار خرید و فروش غیرقانونی گونه‌های جانوری همراه شود.
