امیر ملکی یکتا:
به گزارش خبرنگار حادثه ایلام، وقتی سکوت بر ارتفاعات کبیرکوه، مانشت و قلارنگ سایه میاندازد، شکارچیای بیصدا در دل صخرهها و جنگلهای بلوط حرکت میکند؛ حیوانی که کمتر کسی موفق به دیدنش میشود اما حضورش، نشانه سلامت و پویایی اکوسیستم زاگرس است. این شکارچی، پلنگ ایرانی است؛ گونهای ارزشمند که امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت انسان نیاز دارد.
پلنگ ایرانی با نام علمی Panthera pardus بزرگترین گربهسان کشور به شمار میرود و به دلیل قرار گرفتن در رأس هرم غذایی، نقش تعیینکنندهای در حفظ تعادل زیستی طبیعت دارد. کارشناسان حیاتوحش معتقدند هرجا پلنگ حضور داشته باشد، زنجیره حیات همچنان پویا و زیستبوم از سلامت نسبی برخوردار است.
تواناییهای این حیوان، آن را به یکی از شگفتانگیزترین شکارچیان جهان تبدیل کرده است. بینایی پلنگ در تاریکی شب تا هشت برابر انسان قدرت دارد، از شنوایی بسیار قوی برخوردار است و میتواند تا شش متر به صورت افقی و سه متر به صورت عمودی بپرد. حتی قادر است شکارهایی چند برابر وزن خود را از میان صخرهها و درختان جابهجا کند.
ایلام یکی از زیستگاههای مهم این گونه در غرب کشور محسوب میشود. ارتفاعات کبیرکوه، مانشت و قلارنگ سالهاست مأمن پلنگهایی است که در سکوت کوهستان زندگی میکنند. بر اساس مستندات ثبتشده، اکنون تنها پنج تا شش قلاده پلنگ ایرانی در زیستگاههای استان شناسایی شدهاند؛ آماری که زنگ خطر کاهش جمعیت این گونه را به صدا درآورده است.
احمدی کارشناسان حیاتوحش میگوید: جمعیت اندک پلنگ در هر زیستگاه، خطر کاهش تنوع ژنتیکی را افزایش میدهد؛ موضوعی که در بلندمدت میتواند توان تولیدمثل و بقای این گونه را با چالش جدی مواجه کند. به اعتقاد آنان، حفظ کریدورهای طبیعی میان زیستگاهها، یکی از مهمترین راهکارهای جلوگیری از انزوای جمعیتهای کوچک پلنگ و حفظ پایداری این گونه ارزشمند است.
زیرگونه پلنگ ایرانی از نظر حفاظتی در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض کشور قرار دارد. کاهش شدید جمعیت، پایین بودن تراکم در زیستگاهها، تکهتکه شدن زیستگاهها، از بین رفتن مسیرهای ارتباطی، شکار بیرویه گونههای طعمه، مسموم کردن لاشهها و شکار مستقیم پلنگ برای حفاظت از دامهای اهلی، از مهمترین تهدیدهایی است که بقای این شکارچی را در سالهای اخیر با خطر جدی روبهرو کرده است.
رضایی دیگر کارشناس محیطزیست معتقد است: حذف حتی یک قلاده پلنگ از طبیعت، تنها به معنای از بین رفتن یک حیوان نیست، بلکه تعادل جمعیت گونههای طعمه را برهم میزند و در نهایت کل چرخه اکولوژیکی منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل، حفاظت از پلنگ در واقع حفاظت از جنگلهای زاگرس، منابع طبیعی و تنوع زیستی کشور است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان ایلام در گفتوگو با خبرنگار حادثه ایلام اظهار کرد: زیرگونه پلنگ ایرانی به لحاظ حفاظتی در کشور در معرض خطر انقراض قرار دارد و سازمان حفاظت محیطزیست برای جلوگیری از کاهش جمعیت این گونه، برنامه جامع مدیریت و حفاظت پلنگ ایرانی را تدوین و برای اجرا به استانها ابلاغ کرده است.
علیرضا محمدی افزود: در استان ایلام نیز اقدامات متعددی در چارچوب این برنامه انجام شده که از مهمترین آنها میتوان به بررسی پراکنش پلنگ در زیستگاههای استان، مستندسازی حضور این گونه با استفاده از دوربینهای تلهای و تشدید اقدامات حفاظتی توسط یگان حفاظت محیطزیست اشاره کرد.
وی ادامه داد: حفاظت از گونههای طعمه پلنگ نیز بخش مهمی از این برنامه است، چرا که کاهش جمعیت علفخواران و سایر گونههای طعمه، پلنگ را ناچار به نزدیک شدن به سکونتگاههای انسانی و دامهای اهلی میکند و همین مسئله تعارض میان انسان و حیاتوحش را افزایش میدهد.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان ایلام با اشاره به اقدامات فرهنگی انجامشده بیان کرد: آموزش جوامع محلی با هدف تبیین اهمیت پلنگ ایرانی و ضرورت حفاظت از آن، به صورت مستمر در دستور کار قرار دارد تا مردم بیش از گذشته در حفظ این سرمایه ملی مشارکت داشته باشند.
وی تصریح کرد: یکی دیگر از اقدامات مهم، جبران خسارتهای ناشی از حمله پلنگ به دامهای عشایر و روستاییان است که با هدف کاهش رفتارهای انتقامجویانه و جلوگیری از تلفات این گونه ارزشمند انجام میشود.
کارشناسان حوزه تنوع زیستی نیز معتقدند موفقترین برنامههای حفاظت از گوشتخواران بزرگ در دنیا، بر پایه مشارکت مردم محلی اجرا شده است. به گفته آنان، هرچه اعتماد و همراهی جوامع بومی با محیطبانان و دستگاههای متولی بیشتر باشد، احتمال شکار یا آسیب رساندن به این گونههای ارزشمند نیز کاهش خواهد یافت.
با این حال، برخلاف تصور عمومی، پلنگ ایرانی حیوانی مهاجم نسبت به انسان نیست. محیطبانان تأکید میکنند این گونه بهشدت از حضور انسان گریزان است و در صورت مواجهه، نخستین واکنشش فرار و پنهان شدن در میان صخرهها و پوشش گیاهی است.
صیدی از کارشناسان محیط زیست همچنین هشدار میدهد توسعه جادهها، معادن و برخی پروژههای عمرانی بدون رعایت ملاحظات زیستمحیطی، مسیرهای تردد پلنگ را مسدود کرده و ارتباط میان زیستگاههای مختلف را از بین میبرد؛ موضوعی که در کنار تغییرات اقلیمی، آینده این گونه را با تهدیدهای بیشتری مواجه خواهد کرد.
اکنون که تنها چند قلاده از سلطان خاموش زاگرس در ارتفاعات ایلام باقی ماندهاند، حفاظت از زیستگاهها، جلوگیری از شکار غیرمجاز، افزایش جمعیت گونههای طعمه، آموزش جوامع محلی و مشارکت همه دستگاههای مسئول، ضرورتی انکارناپذیر است؛ چرا که اگر امروز برای حفظ این میراث ارزشمند اقدامی جدی صورت نگیرد، شاید فردا از شکوه پلنگ ایرانی تنها تصویری در کتابها و خاطرهای در ذهن نسلهای آینده باقی بماند. انتهای پیام/ امیر ملکی یکتا
